فصل ۷: فرزندپروری با تمام وجود؛ جسارت تبدیل شدن به بزرگسالانی که می‌خواهیم فرزندانمان باشند

هیچ حوزه‌ای در زندگی انسان به اندازه فرزندپروری (Parenting) ما را در معرض آسیب‌پذیری مطلق، عدم قطعیت و شرم قرار نمی‌دهد. در دنیای امروز، والدین در محاصره صدها نظریه متضاد، قضاوت‌های بی‌رحمانه دیگران در محیط‌های عمومی و ترس دائمی از «خراب کردن آینده فرزند» قرار دارند. برنه براون با بررسی عمیق داده‌های خود، انقلابی در نگاه به تربیت فرزند ایجاد می‌کند و نشان می‌دهد که آنچه ما به عنوان یک انسان «هستیم» و نحوه زیستن خودمان، بسیار، بسیار بیشتر از آنچه درباره فرزندپروری «می‌دانیم» یا نصیحت می‌کنیم، به فرزندانمان آموزش می‌دهد.

اگر چیزی هست که می‌خواهیم در یک کودک تغییر دهیم، ابتدا باید آن را به دقت بررسی کنیم و ببینیم آیا آن چیز همان موضوعی نیست که بهتر است در درون خودمان تغییر داده شود؟

هنگامی که والدین خودشان درگیر شرم و کمال‌گرایی هستند، ناخودآگاه از فرزندان خود به عنوان کارت امتیاز ارزشمندی استفاده می‌کنند. اگر فرزندمان مودب باشد، در مدرسه بهترین نمرات را بگیرد و در مسابقات ورزشی بدرخشد، ما احساس می‌کنیم والدین خوب و انسان‌های موفقی هستیم؛ و به محض اینکه کودک در جمع بدرفتاری کند یا در مدرسه با شکست مواجه شود، ما به جای همدلی با او، دچار حمله شرم می‌شویم و با خشم یا سرزنش به کودک واکنش نشان می‌دهیم، زیرا اشتباه او را لکه ننگی بر هویت خودمان می‌بینیم.

بسیاری از والدین به اصطلاح «هلیکوپتری» که مدام بالای سر فرزندشان پرواز می‌کنند تا هرگونه مانع، ناراحتی، شکست یا نمره بد را پیش از برخورد با کودک از سر راهش بردارند، در واقع در حال محافظت از کودک نیستند، بلکه در حال محافظت از خودشان در برابر اضطراب و قضاوت دیگران هستند. نتیجه این مداخله افراطی، پرورش کودکانی است که تاب‌آوری عاطفی ندارند و پیام پنهانی و مخربی را دریافت می‌کنند: «من به تنهایی از پس چالش‌ها برنمی‌آیم و شکست خوردن یک فاجعه غیرقابل جبران است.»

یکی از ارزشمندترین هدایایی که والدین می‌توانند به فرزندان خود بدهند، آموزش تفاوت میان تعلق واقعی و جا شدن در قالب دیگران است. وقتی کودکان و نوجوانان وارد مدرسه و گروه‌های همسالان می‌شوند، بزرگ‌ترین ترس آن‌ها طرد شدن است. اگر خانواده به یک پایگاه امن از تعلق بدون قید و شرط تبدیل نشود، کودک در بیرون از خانه هر بهایی را می‌پردازد تا همرنگ جماعت شود.

در تربیت فرزند، خط مرزی بسیار باریک اما سرنوشت‌سازی میان استفاده از شرم و پرورش مسئولیت‌پذیری (احساس گناه سالم) وجود دارد. وقتی کودک دروغ می‌گوید و ما می‌گوییم: «تو یک دروغگو هستی و من از دستت خجالت می‌کشم»، ما به هویت او حمله کرده و او را درگیر شرم ساخته‌ایم. اما وقتی می‌گوییم: «تو کودک بسیار خوب و صادقی هستی که من عمیقاً دوستش دارم، اما کاری که امروز انجام دادی و دروغی که گفتی کاملاً نادرست بود و باید پیامد آن را بپذیری»، ما کرامت و ارزشمندی کودک را حفظ کرده‌ایم و در عین حال، رفتارش را قاطعانه اصلاح نموده‌ایم.

پژوهش‌های سی. آر. اسنایدر (C. R. Snyder) درباره روان‌شناسی امید (Hope) نشان می‌دهد که امید یک هیجان گرم و مبهم نیست، بلکه یک فرآیند شناختی و رفتاری آموختنی است. امید زمانی در ذهن کودک شکل می‌گیرد که او یاد بگیرد سه عنصر را با هم ترکیب کند: تعیین اهداف واقع‌بینانه (Goals)، یافتن مسیرهای منعطف و جایگزین هنگام برخورد با بن‌بست (Pathways)، و باور به توانایی خود برای ادامه دادن مسیر (Agency).

اما نکته شگفت‌انگیز اینجاست: کودک چگونه این سه مهارت امیدواری را می‌آموزد؟ منحصراً از طریق تجربه کردن تقلا، ناکامی، شکست و برخاستن دوباره! زمانی که ما به عنوان والدین، هرگز اجازه نمی‌دهیم فرزندمان طعم تلخِ انتخاب شدن به عنوان نفر آخر در تیم ورزشی، گرفتن نمره پایین در امتحانی که برایش درس نخوانده، یا پس زده شدن توسط یک دوست را بچشد، در واقع حقِ آموختن «امید و تاب‌آوری» را از او سلب می‌کنیم. وظیفه والدین، هموار کردن جاده برای کودک نیست، بلکه آماده کردن کودک برای پیمودن جاده‌های ناهموار زندگی است.

جسارت بسیار یعنی شجاعتِ آسیب‌پذیر بودن؛ یعنی حاضر شدن در میدان زندگی و دیده شدن، بدون هیچ تضمینی برای پیروزی. هیچ راه بهتری برای آموزش این شجاعت به فرزندانمان، تیم‌هایمان و جامعه‌مان وجود ندارد جز اینکه خودمان بندهای زره سنگینمان را باز کنیم، وارد میدان شویم و اجازه دهیم جهان، خودِ واقعی ما را ببیند.