فصل ۱۴: بیماری انسانی و پنج پرسش رهایی‌بخش

در فصل پایانی کتاب، برکمن تمام رشته‌های بحث خود را به هم پیوند می‌زند. او می‌گوید بیماری انسانی (The Human Disease) همان میل وسواس‌گونه و پایان‌ناپذیر ما برای ایستادن در بیرون از جریان زمان و تبدیل شدن به «ارباب مسلط بر زندگی» است. ما مدام زندگی خود را به تعویق می‌اندازیم تا روزی که بالاخره همه چیز تحت کنترلمان درآید، تمام ضعف‌هایمان برطرف شود و آینده‌مان تضمین گردد.

اما بهای این تلاش برای تسلط مطلق، از دست دادنِ خودِ زندگی است. درمان این بیماری، عبور از یک شکست آگاهانه است: پذیرش اینکه ما هرگز ارباب زمان نخواهیم شد، هرگز بر همه عدم قطعیت‌ها غلبه نخواهیم کرد و همیشه انسان‌هایی فانی و آسیب‌پذیر باقی خواهیم ماند. در ازای این تسلیم، ما هدیه‌ای بی‌نظیر دریافت می‌کنیم: اجازه حضور واقعی در اینجا و اکنون.

برکمن با الهام از روان‌تحلیلگر برجسته مکتب یونگ، جیمز هولیس (James Hollis)، و شاعر بزرگ، راینر ماریا ریلکه، پنج پرسش عمیق را مطرح می‌کند که هر انسان فانی باید در خلوت خود با آن‌ها زندگی کند. معیار اصلی جیمز هولیس برای هر انتخابی در زندگی این است: «آیا این انتخاب، وجود مرا کوچک‌تر و منقبض‌تر می‌کند، یا مرا بزرگ‌تر و گسترده‌تر می‌سازد؟»

اگر با تمام وجود و به آرامی، کارِ بعدی و ضروری‌ترین کارِ پیشِ رویتان را انجام دهید، همواره در حال انجام کاری معنادار و هم‌سو با تقدیر خود هستید.

در موخره کتاب، برکمن استدلال تکان‌دهنده‌ای را مطرح می‌کند: در برابر بحران‌های بزرگ زندگی و جهان، شاید بزرگ‌ترین مانع ما همان چیزی باشد که امید کاذب می‌نامیم — یعنی این انتظار که «اول باید به من تضمین بدهید که همه چیز در پایان درست می‌شود، تا من انگیزه پیدا کنم دست به کار شوم». در آموزه‌های ذن و نوشته‌های پما چودرون، تنها زمانی که ما این امیدِ وابسته به نتیجه را کنار می‌گذاریم و در زمینِ سفتِ «ندانستن» می‌ایستیم، شجاعتِ اصیل برای انجام دادنِ کارِ درستِ بعدی در همین لحظه در وجودمان فوران می‌کند.