فصل ۸: نتیجه‌گیری؛ اثربخشی باید آموخته شود

در واپسین فصل کتاب، پیتر دراکر چکیده سفر فکری خود را صورت‌بندی می‌کند. اثربخشی یک استعداد مادرزادی، موهبت ژنتیکی یا ویژگی شخصیتی دست‌نیافتنی نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از انضباط‌های فکری، رفتاری و عملیاتی کاملاً آموختنی است. این پنج انضباط، جزایری مجزا و منفک از یکدیگر نیستند، بلکه چرخ‌دنده‌های به‌هم‌پیوسته یک سیستم یکپارچه فکری را تشکیل می‌دهند. مدیری که با ثبت و هرس زمان آغاز می‌کند، به ناچار نگاهش به سمت مشارکت و خروجی معطوف می‌شود؛ برای تحقق مشارکت ناگزیر است نقاط قوت را بارور کند؛ برای بارورسازی توانمندی‌ها چاره‌ای جز اولویت‌بندی بی‌رحمانه و تمرکز ندارد؛ و در رأس این هرم، ناگزیر از اتخاذ تصمیماتی اصولی و استراتژیک است.

اثربخشی را نمی‌توان مانند یک درس حفظ کرد، بلکه باید آن را از مسیر ممارست، خودانضباطی و تکرار پیوسته عادات اصولی درونی ساخت و فرا گرفت.

سازمان‌ها به خودی خود موجودیت مستقلی جدا از انسان‌های درونشان ندارند. رشد، تعالی و دگرگونی یک سازمان، بازتاب مستقیمی از خودتوسعه‌بخشی (Self-Development) مدیران و نخبگان دانشی آن است. کارشناس دانشی که در انضباط اثربخشی به درجه استادی می‌رسد، نه‌تنها ظرفیت خلق ارزش سازمان را چندین برابر ارتقا می‌دهد، بلکه شخصیت حرفه‌ای و کرامت انسانی خود را نیز تعالی می‌بخشد. او دیگر پیچی بی‌اختیار در ماشین بوروکراسی نیست، بلکه متخصصی ارزش‌آفرین، تصمیم‌گیر و صاحب رسالت است.

دراکر با وسعت دید جامعه‌شناختی خود هشدار می‌دهد که جامعه بشری در عصر حاضر دستخوش یک جهش ساختاری بی‌بازگشت شده است: تبدیل شدن به جامعه‌ای متشکل از سازمان‌های بزرگ (Society of Organizations). امروزه سلامت، آموزش، فناوری، اقتصاد، ارتباطات و امنیت همگی در دست نهادهای سازمانی قرار دارد. اگر این سازمان‌ها به دلیل مدیریت ناکارآمد و غیرمفید دچار زوال و اصطکاک شوند، کل بنیان جامعه مدرن به لرزه درخواهد آمد. از این رو، اثربخشی صرفاً مهارتی برای افزایش حاشیه سود بنگاه‌ها نیست، بلکه یک ضرورت تمدنی برای بقا، سلامت و کارآمدی جوامع آزاد به شمار می‌رود.

اثربخشی در واپسین تحلیل، نه صرفاً یک فن مهندسی، بلکه یک تعهد عمیق اخلاقی است. بهره‌مندی از دانش فنی بدون پایبندی به اثربخشی، هدر دادن استعدادها است؛ و دویدن بی‌پایان بدون سنجش خروجی واقعی، فریب دادن خود و اتلاف منابع جامعه است. مدیر اثربخش مسئولیت کامل پیامدهای تصمیمات، تخصیص منابع و اولویت‌بندی‌های خود را بر دوش می‌کشد. او معیارهای موفقیت را نه از روی آسودگی روزمره یا مطالبات خرد اداری، بلکه از روی پتانسیل نهایی خود برای خدمت به حقیقت و جامعه تنظیم می‌کند.

اثربخشی یک تخصص مجزا نیست؛ اثربخشی پاسخی است به تعهد و اعتمادی که سازمان و جامعه بر دوش فرد نهاده‌اند. پرورش مدیران اثربخش، بالاترین امید ما برای دستیابی به جامعه‌ای مولد، عادلانه و پایدار است.